مطالبه حساب دوران وکالت شرایط و ویژگی

دوران-وکالت

مقدمه

رابطه میان وکیل و موکل بر پایه اعتماد شکل می‌گیرد. یکی از مهم‌ترین آثار این رابطه، تعهد وکیل به ارائه حساب دوران وکالت است. در بسیاری از موارد، موکل پس از پایان وکالت یا در طول آن، نسبت به نحوه هزینه‌کرد وجوه، دریافت مطالبات یا اقدامات مالی وکیل دچار ابهام می‌شود

و یا حتی در مواردی که بیشتر در وکالتنامه هایی که بین ورثه با یکدیگر منعقد میشود یکی از ورثه به دیگری جهت انجام اقدامات یا فروش سهم الارث خود وکالت میدهد اما شخص وکالت گیرنده یا وکیل پس از انجام کار حساب دوران وکالت یا همان پرداخت ثمن معامله را با موکل خود تصفیه حساب نمیکند .

در چنین شرایطی، مطالبه حساب دوران وکالت به‌عنوان یک حق قانونی برای موکل مطرح می‌گردد. در این مقاله به‌صورت کامل و کاربردی به بررسی مفهوم، مبانی قانونی و نحوه مطالبه حساب دوران وکالت می‌پردازیم.

حساب دوران وکالت چیست؟

حساب دوران وکالت گزارشی دقیق از کلیه اقدامات مالی و حقوقی وکیل در مدت وکالت است. این حساب شامل موارد زیر می‌شود:

• وجوهی که وکیل از موکل دریافت کرده است
• مبالغی که به نیابت از موکل پرداخت شده
• مطالباتی که وصول شده یا نشده‌اند
• اقدامات انجام‌شده در چهارچوب اختیارات وکالتی
• وجوه حاصل از انجام موضوع وکالت

به بیان ساده، حساب دوران وکالت شفاف‌سازی عملکرد وکیل در طول مدت نمایندگی است.فی المثل در تک تک بندهای فوق گرفتن وجه از موکل چه بابت انجام هزینه های موضوع وکالت و چه بابت حق الزحمه وکیل

و یا مطالباتی که وکیل به جای موکل خود از اشخاص ثالث دریافت نموده و یا مشخص نمودن ثمن معامله ای که قرار بوده با اختیار حاصل از وکالتنامه از طرف معامله دریافت بشه و شفاف سازی و عودت مبلغ ثمن به موکل .

مبنای قانونی مطالبه حساب دوران وکالت

مبنای قانونی اصلی مطالبه حساب دوران وکالت، ماده ۶۶۸ قانون مدنی است:

ماده ۶۶۸ قانون مدنی: «وکیل باید حساب مدت وکالت خود را به موکل بدهد و آنچه را که به جای او دریافت کرده است به وی رد کند.»

بنابراین، دو تکلیف مستقل برای وکیل ایجاد شده است:

1. ارائه حساب مدت وکالت؛ یعنی توضیح و مستندسازی اقدامات و دریافت‌وپرداخت‌های مالی مربوط به وکالت.
2. رد وجوه و اموالی که به حساب موکل دریافت کرده است.

نکته مهم درباره دعوا

اگر وکیل از ارائه حساب خودداری کند، موکل می‌تواند الزام وکیل به ارائه حساب دوران وکالت را مطالبه کند. مبنای این تعهد مستقیماً ماده ۶۶۸ است و منشأ آن نیز رابطه وکالت است.

پس با توضیحات فوق درمی یابیم مطالبه حساب دوران وکالت دارای پشتوانه قانونی است. بر اساس قواعد عمومی وکالت ، وکیل مکلف است در پایان وکالت، حساب اقدامات خود را به موکل ارائه دهد و هرگاه وکیل مالی را به نیابت از موکل دریافت کند، موظف به ارائه حساب و استرداد مازاد خواهد بود این الزام ریشه در قواعد امانت، حسن نیت و مسئولیت مدنی وکیل دارد.

چه زمانی می‌توان حساب دوران وکالت را مطالبه کرد؟

موکل در موارد زیر می‌تواند مطالبه حساب دوران وکالت نماید:

• پس از پایان مدت وکالت
• در صورت عزل وکیل
• در صورت استعفای وکیل
• هنگام بروز اختلاف مالی میان وکیل و موکل
• در صورت فوت وکیل (از وراث قانونی)

نحوه مطالبه حساب دوران وکالت

1. مطالبه دوستانه

در بسیاری از موارد، ارسال یک درخواست رسمی یا اظهارنامه حقوقی برای مطالبه حساب دوران وکالت کافی است.

2. ارسال اظهارنامه رسمی

اظهارنامه، ابزار قانونی مناسبی برای مطالبه حساب دوران وکالت پیش از طرح دعوا است و می‌تواند نقش مهمی در اثبات ادعا داشته باشد.

3. طرح دعوای مطالبه حساب دوران وکالت (در این قسمت حتما از مشاوره رایگان ما استفاده نمایید )

در صورت عدم پاسخ یا امتناع وکیل، موکل می‌تواند با طرح دادخواست مطالبه حساب دوران وکالت در دادگاه حقوقی، الزام وکیل به ارائه حساب را درخواست کند.

مشاوره-حقوقی-رایگان-۲۴ساعته

دادگاه صالح برای رسیدگی به حساب دوران وکالت

دادگاه عمومی حقوقی محل اقامت وکیل یا محل انجام تعهد، صالح به رسیدگی به دعوای مطالبه حساب دوران وکالت است. و البته در حال حاضر با تغییرات بوجود آمده در قانون و تعیین دادگاههای صلح و میزان مبلغ خواسته

و تاثیر آن بر تعیین دادگاه عمومی یا دادگاه صلح بستگی به میزان تقویم خواسته توسط خواهان اگر کمتر از یکصد میلیون باشد دادگاه صلح و چنانچه بالاتر از یکصد میلیون تومان باشد دادگاه عمومی محل اقامت وکیل صالح به رسیدگی خواهد بود.

آثار ارائه حساب دوران وکالت

پس از ارائه حساب:

1. اثبات انجام تعهد وکیل به حساب‌دهی
   ارائه حساب نشان می‌دهد وکیل تکلیف خود را در خصوص اعلام دریافت‌ها، پرداخت‌ها و اقدامات مالی انجام داده است؛ البته صرف ارائه حساب، لزوماً به معنای صحیح بودن آن نیست.
2. ایجاد امکان مطالبه یا تسویه حساب
   اگر وکیل وجوهی از موکل دریافت کرده باشد، با ارائه حساب مشخص می‌شود چه مقدار هزینه شده، چه مقدار باقی مانده و آیا مبلغی باید به موکل مسترد شود یا خیر.
3. اثر اثباتی در دعوای مطالبه وجه
   اگر موکل مدعی باشد وکیل وجوهی را دریافت کرده و مسترد نکرده، حساب ارائه‌شده می‌تواند یکی از ادله مهم برای تعیین میزان بدهی یا برائت وکیل باشد؛ اما دادگاه می‌تواند اسناد و مدارک پشتوانه حساب را نیز بررسی کند.
4. استرداد اسناد و اموال موکل
   تکلیف وکیل فقط حساب مالی نیست. مطابق ماده ۶۶۸ قانون مدنی، وکیل باید حساب مدت وکالت خود را به موکل بدهد و آنچه را به جای او دریافت کرده است به وی رد کند.
5. عدم ایجاد برائت خودکار برای وکیل
   این نکته مهم است: «ارائه حساب» با «تسویه حساب» یکی نیست. اگر وکیل حسابی ارائه کند که موکل آن را قبول نکند، صرف ارائه حساب باعث سقوط مسئولیت احتمالی وکیل نمی‌شود.

ویژگی‌های مطالبه حساب دوران وکالت

این ویژگی ها بدین صورت است :

۱. مبنای اصلی: ماده ۶۶۸ قانون مدنی

ماده ۶۶۸ صراحت بسیار روشنی دارد:

«وکیل باید حساب مدت وکالت خود را به موکل بدهد و آنچه را که به جای او دریافت کرده است به وی رد کند.»

بنابراین، حساب‌دهی از آثار مستقیم عقد وکالت است و حتی اگر در وکالت‌نامه هیچ عبارتی درباره حساب‌دهی نوشته نشده باشد، وکیل قانوناً مکلف به آن است.

۲. حساب دوران وکالت شامل «تمام عملیات مالی» وکیل است

فرض کنید مالک به شخصی وکالت داده است:

«خانه را به هر مبلغ و با هر شرایطی که صلاح می‌داند بفروشد و ثمن را دریافت کند.»

وکیل ملک را به مبلغ ۱۰ میلیارد تومان می‌فروشد.

موکل می‌تواند از وکیل بخواهد حساب دوران وکالت را ارائه کند؛ یعنی مشخص شود:

ملک به چه مبلغی فروخته شده؛

ثمن چه زمانی و چگونه دریافت شده؛

وجه به چه حسابی واریز شده؛

چه مقدار از ثمن به موکل تحویل شده؛

چه هزینه‌هایی بابت اجرای وکالت پرداخت شده؛

آیا وجهی نزد وکیل باقی مانده است؛

و در نهایت مانده حساب چه میزان است.

بنابراین «حساب دوران وکالت» صرفاً یک صورت‌حساب ساده نیست؛ باید عملکرد مالی وکیل در ارتباط با موضوع وکالت را روشن کند.

۳. تفاوت مهم بین «حساب‌دهی» و «رد وجه»

در ماده ۶۶۸ دو تکلیف در کنار هم آمده است:

اول: وکیل باید حساب بدهد.

دوم: آنچه را به جای موکل دریافت کرده، به موکل رد کند.

این دو را نباید با هم یکی دانست.

مثلاً وکیل مدنی ملکی را به مبلغ ۱۰ میلیارد تومان می‌فروشد و کل مبلغ را دریافت می‌کند. اگر فقط بگوید:

«ملک را ۱۰ میلیارد فروختم و ۸ میلیارد را به موکل دادم.»

این لزوماً حساب کامل نیست.

باید روشن شود دو میلیارد تومان باقی‌مانده بابت چه چیزی نزد اوست. اگر هزینه قانونی و ضروری بوده، باید مشخص و حسب مورد مستند شود؛ اگر بابت حق‌الوکاله یا هزینه دیگری بوده، باید مبنای آن معلوم باشد.

۴. وکیل مدنی امینِ اموال موکل است، اما «امین مطلق» نیست

این قسمت در معاملات خیلی مهم است.

مطابق ماده ۶۶۷ قانون مدنی، وکیل باید در اقدامات خود مصلحت موکل را رعایت کند و از حدود اختیاراتی که به او داده شده تجاوز نکند.

بنابراین مثلاً اگر موکل اجازه فروش ملک را داده باشد، وکیل باید در چارچوب اختیارات خود عمل کند.

از طرف دیگر، مطابق ماده ۶۷۴ قانون مدنی، موکل اصولاً نسبت به تعهداتی که وکیل در حدود وکالت خود ایجاد کرده، متعهد است؛ اما اگر وکیل از حدود اختیار خود خارج شود، وضعیت متفاوت خواهد بود.

پس حساب دوران وکالت وسیله‌ای برای بررسی نحوه اجرای مأموریت وکیل نیز هست.

۵. در معاملات، «حساب» ممکن است شامل وجوهی باشد که وکیل مستقیماً دریافت نکرده است

این نکته هم مهم است.

فرض کنید وکیل به موجب وکالت‌نامه، خودرو را برای موکل می‌فروشد و خریدار مستقیماً پول را به حساب موکل واریز می‌کند.

در این وضعیت ممکن است اصلاً وجهی نزد وکیل نباشد که مسترد کند؛ اما حسب مورد، اگر موکل درباره نحوه انجام معامله، مبلغ معامله، هزینه‌ها و اقدامات وکیل مطالبه توضیح و حساب کند، موضوع حساب‌دهی همچنان می‌تواند مطرح باشد.

یعنی حساب دوران وکالت الزاماً مساوی با «مطالبه پولی که در حساب بانکی وکیل است» نیست.

۶. اگر وکیل مال یا وجهی را برای موکل دریافت کرده باشد، موضوع قوی‌تر می‌شود

مثلاً:

موکل → وکیل: فروش ملک

وکیل → خریدار: انتقال ملک

خریدار → وکیل: ۱۰ میلیارد تومان

در این حالت ماده ۶۶۸ مستقیماً وارد می‌شود:

وکیل باید حساب بدهد + آنچه را به جای موکل دریافت کرده، به موکل رد کند.

اگر وکیل نتواند توضیح دهد که وجه دریافتی کجا رفته یا آن را به موکل تحویل نداده باشد، بعد از روشن شدن حساب، بحث مطالبه وجه نیز مطرح می‌شود.

۷. حساب‌دهی به معنی اثبات بی‌قیدوشرط تمام ادعاهای موکل هم نیست

این هم یک نکته مهم در دعوای قضایی است.

اگر موکل بگوید:

«وکیل ملک را ۲۰ میلیارد فروخته ولی در حساب خودش ۱۵ میلیارد اعلام کرده.»

صرف ادعای موکل کافی نیست که دادگاه ۵ میلیارد را بدهی وکیل تلقی کند.

باید مبنای ادعا و ادله مربوط به مبلغ واقعی معامله بررسی شود؛ مانند قرارداد، مبایعه‌نامه، رسیدهای پرداخت، اقرار، گردش حساب، اسناد معامله و سایر ادله.

بنابراین دعوای حساب‌دهی، ابزار شفاف‌کردن رابطه مالی و عملیات وکالت است، نه اینکه صرف طرح آن موجب اثبات بدهی وکیل شود.

۸. حق‌الوکاله مدنی هم باید از حساب تفکیک شود

اگر شخصی به عنوان وکیل مدنی مأمور فروش ملک شده باشد و بابت این کار قرار بوده مثلاً ۱٪ از مبلغ فروش دریافت کند، باید میان:

وجه متعلق به موکل

و

اجرت/حق‌الزحمه وکیل

تفکیک شود.

ماده ۶۷۶ قانون مدنی نیز در خصوص اجرت وکیل قابل توجه است: اگر درباره اجرت قراردادی وجود نداشته باشد، حسب مورد اجرت‌المثل مطرح می‌شود.

پس وکیل نمی‌تواند صرفاً با عنوان «من هزینه و حق‌الزحمه داشتم» هر مبلغی را از وجوه موکل کسر کند؛ مبنای استحقاق و میزان آن باید مشخص باشد.